
Tulsi Vivah 2026: कार्तिक महिन्यातील तुळशी विवाह म्हणजे हिंदू संस्कृतीतील भक्ती, श्रद्धा आणि मंगलमय परंपरेचा अनोखा संगम! तुळशीच्या रोपाचा विवाह भगवान विष्णूंचे स्वरूप मानल्या जाणाऱ्या शालिग्रामाशी लावण्याची ही परंपरा महाराष्ट्रातील घराघरांत मोठ्या उत्साहात साजरी केली जाते. तुळशी विवाह झाला की देवांचा आशीर्वाद घेऊन लग्नसराईच्या हंगामालाही सुरुवात होते. मग तुळशी विवाह का केला जातो? त्यामागील पौराणिक कथा काय आहे? पूजेसाठी कोणते साहित्य लागते आणि २०२६ मध्ये तुळशी विवाहाचा शुभ मुहूर्त कोणता? जाणून घेऊया सविस्तर…
तुळशी विवाह २०२६ कधी आहे? जाणून घ्या शुभ मुहूर्त
२०२६ मध्ये तुळशी विवाह शनिवार, २१ नोव्हेंबर रोजी साजरा केला जात आहे. हिंदू पंचांगानुसार कार्तिक शुक्ल द्वादशीला या विवाहाचे विशेष महत्त्व आहे.
- तुळशी विवाह तारीख: शनिवार, २१ नोव्हेंबर २०२६
- द्वादशी तिथी प्रारंभ: सकाळी ६ वाजून ३२ मिनिटे
- द्वादशी तिथी समाप्ती: २२ नोव्हेंबर रोजी पहाटे ४ वाजून ५७ मिनिटे
- पुण्यातील प्रदोष काळ: सायंकाळी ५:५६ ते रात्री ८:३०
तुळशी विवाह प्रामुख्याने सायंकाळी प्रदोष काळात करण्याची परंपरा आहे. मात्र, स्थानिक पंचांग, कौटुंबिक परंपरा आणि गुरुजींच्या मार्गदर्शनानुसार पूजेची वेळ निश्चित करावी.
तुळशी विवाह का केला जातो? काय आहे पौराणिक कथा?
तुळशी विवाहामागे वृंदा आणि भगवान विष्णू यांच्याशी संबंधित एक प्रसिद्ध पौराणिक कथा सांगितली जाते.
पौराणिक कथेनुसार, जालंधर नावाचा एक पराक्रमी दैत्य होता. त्याची पत्नी वृंदा ही अत्यंत पतिव्रता आणि भगवान विष्णूंची निस्सीम भक्त होती. वृंदाच्या पतिव्रत धर्माच्या प्रभावामुळे जालंधराला मोठे सामर्थ्य प्राप्त झाले होते.
जालंधराच्या अत्याचारांपासून देवतांची सुटका करण्यासाठी भगवान विष्णूंनी युक्तीने वृंदेचे पतिव्रत भंग केले. सत्य समजल्यानंतर वृंदा अत्यंत व्यथित झाली आणि तिने भगवान विष्णूंना शिळा होण्याचा शाप दिला. या शापामुळे भगवान विष्णू शालिग्राम स्वरूपात प्रकट झाले, अशी धार्मिक मान्यता आहे.
पुढे वृंदेच्या भक्तीने प्रसन्न होऊन भगवान विष्णूंनी तिला तुळशीच्या रूपात पूजले जाण्याचे वरदान दिले. तसेच शालिग्राम आणि तुळशीचा विवाह होईल, असेही आश्वासन दिले.
तेव्हापासून कार्तिक महिन्यात तुळशी आणि शालिग्राम यांचा विवाह लावण्याची परंपरा सुरू झाल्याचे मानले जाते. म्हणूनच भगवान विष्णूंच्या पूजेमध्ये तुळशीला विशेष स्थान आहे.
तुळशी विवाह पूजा विधी कसा करावा?
तुळशी विवाहाचा सोहळा म्हणजे घरातील आनंदाचा आणि मंगलमय वातावरणाचा उत्सव. महाराष्ट्रात अनेक ठिकाणी हा विवाह अगदी पारंपरिक पद्धतीने साजरा केला जातो.
सर्वप्रथम तुळशी वृंदावन स्वच्छ करून त्याला गेरू, चुना आणि आकर्षक रंगांनी सजवले जाते. सुंदर रांगोळी काढली जाते. वृंदावनाभोवती ऊस, झेंडूची फुले आणि आंब्याच्या पानांनी मंडप उभारला जातो.
तुळशीला साडी किंवा लाल-पिवळे वस्त्र नेसवून कुंकू, हळद, बांगड्या आणि फुलांनी सजवले जाते. शालिग्राम किंवा श्रीकृष्णाची मूर्ती तुळशीजवळ ठेवली जाते. त्यानंतर दोघांमध्ये अंतरपाट धरून मंगलाष्टके म्हटली जातात. उपस्थित मंडळी अक्षता टाकून विवाह सोहळा पार पाडतात.
शेवटी आरती, मंत्रपुष्पांजली आणि प्रसादाचे वाटप केले जाते. या सोहळ्यात घरातील लहानांपासून मोठ्यांपर्यंत सर्वजण उत्साहाने सहभागी होतात.
तुळशी विवाह पूजेसाठी लागणारे साहित्य
तुळशी विवाहासाठी साधारणपणे पुढील साहित्याची आवश्यकता असते.
- तुळशीचे रोप आणि तुळशी वृंदावन
- शालिग्राम किंवा श्रीकृष्णाची मूर्ती
- हळद, कुंकू, अक्षता आणि चंदन
- साडी किंवा लाल-पिवळे वस्त्र
- हिरव्या बांगड्या आणि फुले
- ऊस आणि आंब्याची पाने
- झेंडूच्या फुलांच्या माळा
- दिवा, उदबत्ती आणि कापूर
- नारळ, सुपारी आणि विड्याची पाने
- बोरं, चिंच, आवळा आणि इतर हंगामी फळे
- नैवेद्य आणि प्रसाद
प्रत्येक घरातील परंपरेनुसार पूजेच्या साहित्यामध्ये थोडाफार फरक असू शकतो.
तुळशी विवाह आणि लग्नसराईचा काय आहे संबंध?
तुळशी विवाहाला केवळ धार्मिक महत्त्व नाही, तर भारतीय विवाह संस्कृतीमध्येही त्याचे विशेष स्थान आहे.
चातुर्मासाच्या काळात अनेक धार्मिक परंपरांनुसार विवाहासारखी मंगलकार्ये केली जात नाहीत. देवउठनी एकादशीनंतर भगवान विष्णू योगनिद्रेतून जागे झाल्याची धार्मिक मान्यता आहे. त्यानंतर तुळशी विवाहाने शुभकार्यांचा आणि विवाहसोहळ्यांचा हंगाम सुरू होतो.
महाराष्ट्रात तुळशी विवाहानंतर अनेक कुटुंबांमध्ये लग्नाची बोलणी, साखरपुडा, विवाहाची तारीख निश्चित करणे आणि लग्नाच्या तयारीला वेग येतो. मंगल कार्यालये, विवाह हॉल, केटरिंग, फोटोग्राफी, डेकोरेशन, मेकअप आर्टिस्ट, लग्नाचे कपडे आणि दागिन्यांची खरेदी अशा विविध गोष्टींची लगबग सुरू होते.
म्हणूनच तुळशी विवाह हा श्रद्धेचा उत्सव असण्याबरोबरच लग्नसराईच्या नव्या पर्वाची नांदी मानला जातो.
आरोग्य, निसर्ग आणि अध्यात्माचा सुंदर संगम
भारतीय संस्कृतीत तुळशीला पवित्र वनस्पती मानले जाते. धार्मिक महत्त्वाबरोबरच आयुर्वेद आणि पारंपरिक घरगुती उपचारांमध्येही तुळशीचा वापर केला जातो.
तुळशी विवाहाच्या निमित्ताने निसर्गाचे महत्त्व, वनस्पतींचे संवर्धन आणि पर्यावरणाविषयी आदर व्यक्त केला जातो. तुळस, आवळा आणि इतर हंगामी फळांचा समावेश असलेली ही परंपरा भारतीय जीवनशैलीतील निसर्गाशी असलेले नाते अधोरेखित करते.
तुळशी विवाहानंतर सुरू होणार लग्नसराईचा उत्साह!
तुळशी विवाहाचा मंगल सोहळा पार पडला की अनेक घरांमध्ये विवाहाच्या तयारीला सुरुवात होते. कोणते मंगल कार्यालय निवडायचे, फोटोग्राफर कोण असणार, सजावट कशी असावी, केटरिंगची व्यवस्था कुठे करायची, अशा अनेक प्रश्नांची उत्तरे शोधण्याची लगबग सुरू होते.
तुमच्याही घरात लग्नकार्य ठरले आहे का? मग लग्नाच्या नियोजनासाठी आवश्यक असलेल्या विविध सेवा आणि व्यावसायिकांची माहिती एकाच ठिकाणी मिळवणे महत्त्वाचे आहे.
LagnaUtsav.com हे महाराष्ट्रातील विवाह सोहळ्यांसाठी तयार करण्यात आलेले वेडिंग मार्केटप्लेस आहे. विवाह हॉलपासून फोटोग्राफी, डेकोरेशन, केटरिंग, मेकअप, दागिने आणि लग्नाशी संबंधित विविध सेवांची माहिती मिळवण्यासाठी LagnaUtsav.com ला भेट द्या.
LagnaUtsav.com – सोनेरी क्षणांचे सोबती!
तुळशी विवाहाच्या या मंगलमय पर्वातून प्रत्येकाच्या आयुष्यात सुख, समृद्धी आणि आनंद नांदो, हीच सदिच्छा!





